GelişimÖzge Özay SökmenSöyleşi

“Çocuğa sınır koyma”, ne zaman, neden ve nasıl olmalı?

IMG_9077

Moi Çocuk: Sınır koymak; çocuklarını sınırlandırmak veya özgürlüklerini kısıtlanması olarak algılanıyor. Doğru bir tespit mi? Sınırdan kasıt nedir? Bir kurallar bütünü mü?

Evrim Alkış Demirel: Bir yetişkin olarak uçsuz bucaksız bir okyanusta tek başımıza olduğumuzu hayal edelim. Bir kara parçası görünene dek kendimizi oldukça emniyetsiz ve güvensiz hissederdik. Oysaki kara göründüğünde! Ya da trafik ışıklarının olmadığı yoğun bir kavşakta, trafik sıkıştığında hissettiğimiz duygu? Kafamız karışmış, korkmuş ve belki biraz da öfkeli. İşte sınırlar çocuklara hayatın karmakarışık düzeninin içinde yol göstericidir. Sınır koymak engellemek değil, büyürken onları hayata hazırlama stratejisidir. Burada en önemli nokta ise şudur ki özgürlüğü kısıtlayan sınırlar değil sınırları koyma şeklimizdir. SINIR KOYMAK; var olan kuralların ne kadarının çocuğun kontrolünde olduğunun ne kadarının olmadığını göstermektir.

Moi Çocuk: Peki, bu tanımlar doğrultusunda, çocukların yaşam içerisinde her konuda sınırları olmalı mı?

Evrim Alkış Demirel: Sınır gerektiğinde konmalıdır. Her hangi bir alışkanlık rayına oturmadığında veya oturmuş raydan çıktığında sınır koymaya ihtiyacımız var demektir. Çocuğu durdurmak için değil ilerlemesine yardımcı olmaktır hedefimiz. Kurallar her yerde vardır. Evde, okulda, sokakta, parkta. Bizim için de böyle değil midir? Ortada bir sorun yok iken sınır koymaya çalışmak , “ne düşünürseniz düşünün ama kırmızı bir fil düşünmeyin” talimatımda, aklınıza ilk gelenin “kırmızı bir fil” olması gibi etki yaratacaktır çocuk için.

Moi Çocuk: Sosyal normları sınır olarak adlandırabilir miyiz?

Elbette… Bazen bu sınırları model alarak ve gözlemleyerek de öğrenebilir çocuk. Mutlaka yetişkinin devreye girerek çocuğa müdahale etmesi gerekmez. Sosyal yaşamın huzuru için konulmuş kurallara uymakta zorluk yaşıyor ise sınırları hatırlamaya ihtiyacı olabilir.

Moi Çocuk: Ebeveynlerin en çok merak ettiği diğer önemli konu ise sınırlar kaç yaşta başlamalı?

“Çocuğun gelişimini, duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını göz ardı etmeden, ne zaman ihtiyaç duyarsa o zaman” diyebiliriz. Çocuk merak duygusuyla büyür. Evdeki süs eşyalarını her ellemeye çalıştığında “hayır” demek yerine, merakını giderecek şekilde organize etmek doğru sınır koyma yöntemidir örneğin. Altta yatan duygusunu görmek gerekir önce. Babası eve geç gelen bir çocuğun yatmak istememesi karşısında koyacağımız sınırlar ona haksızlık gibi gelebilir. Çocuğumun sorunlu bir davranışı karşısında ilk soracağım soru “bununla bana ne anlatmaya çalışıyor olabilir?” olmalıdır. İhtiyacını görüp karşılamasına destek verirken neleri yapıp neleri yapamayacağını açıklar ve seçeneklerle ilerleyebiliriz.

O çikolatayı yemeyi çok sevdiğini biliyorum. Senin sağlığını çok önemsiyorum ve sağlıklı beslenmeni istiyorum. O çikolatayı yemeden durmak senin için çok zor gibi görünüyor. Bunu yapabilmek için onu benim mi korumamı istersin yoksa buzdolabına mı kaldırmak istersin? Hangisi?

Seçenekler çocuğun sürece dahil olmasına yardımcı olduğu için işbirliğini arttıracaktır.

Moi Çocuk: Evde kuralları, sınırları olmayan çocuğun sosyal yaşamda nasıl bir birey olması beklenir?

Genellikle iki uçta olduklarını görüyoruz. Evde sınır görmeyen çocuk,  evin “kral ve kraliçesi” olarak, sosyal yaşamda aynı ilgi ve ayrıcalığı bekliyor.  Göremediğinde, kendisinin de diğerleri gibi “sıradan” bir birey olduğunu anladığında ya saldırganlaşıyor ya da içe kapanıyor. “Hak ettiğimi vermek zorundasınız” ya da “beni sevmedikleri için istediğimi yapmıyorlar” yanılgısına düşerek zorlanıyor.