SağlıkSöyleşi

Sağlık Göz

Untitled-12

Bebeklerde ve çocuklarda göz sağlığı üzerine sizlerin merak ettiğiniz sorularınızı Prof. Dr. Cumhur Şener cevapladı. 

moi çocuk: Bebeklerin ilk göz muayenesi ne zaman yapılmalıdır? Sorun yok ise rutin muayene sıklığı nasıl olmalıdır?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Bebeklere doğumdan itibaren ilk 4 hafta içinde kırmızı yansıma testi yapılması gerekir. Bu test her aşı döneminde tekrarlanmalıdır. Bu testin amacı optik ortamlarda görmeyi önleyerek derin göz tembelliğine yol açabilecek olan örneğin bebeklik kataraktı gibi sorunların zamanında saptanabilmesine olanak vermek içindir. Bebek 6. ve 12. ayda şaşılık yönünden incelenmelidir.  Bu testleri çocuk hekimleri de gerçekleştirebilir. Sorun saptanan hastalar göz hekimine sevk edilmelidir. 32 haftadan daha küçük  veya 1500 gr.dan  daha hafif olan tüm prematür bebekler 4-6 haftada göz hekimi tarafından muayene edilmelidir. Sorun saptanmasa da tüm çocuklar 4 yaşında göz hekimi tarafından muayene edilmelidir.

moi çocuk: Yeni doğan göz hastalıkları nelerdir, belirtileri var mıdır?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Yenidoğan döneminde gözlerde rastlanılan en sık sorun çapaklanma ve kızarıklık olup konjunktivit veya gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedeniyle ortaya çıkar. Prematüre retinnopatisi prematüre bebeklerde görülebilen ve zamanında uygun girişim yapılmadığı taktirde körlükle sonuçlanabilen nadir bir göz hastalığıdır.  Şaşılık bebeklerde ikinci sık rastlanılan göz sorunu olup gözlerin paralel olmaması  veya paralel hareket  edememesi olarak tanımlanabilir. Çocukluk çağında en sık rastanılan göz problemi ise hipermetropi, astigmatizma veya miyopi gibi kırma kusurlarıdır.  Çocuklarda erişkinlerde görülen tüm göz hastalıkları oluşabilmektedir. Bunlar arasında kapak düşüklüğü, katarakt, göz tansiyonu, retina ve görme siniri hastalıkları, gözün değişik katmanlarında ortaya çıkabilen selim veya habis huylu tümörler sayılabilir.

moi çocuk: Yeni doğan bebeklerde göz kayması görülüyor, bu durum kalıcı değilse, ne zaman geçmesi beklenir? Geçmez ise ne zaman bir uzmana başvurmak gerekir?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Doğumu takiben 2.aya kadar gözlerin kayması mümkündür. Bebeğin 4. aya kadar her bir gözü ayrı ayrı kapatılarak annesinin gözlerinin içine bakabildiğinden emin olunmalıdır.  4. aydan itibaren gözlerin paralel hareket etmediği veya karşıya bakarken kayma oluştuğu izleniyorsa göz hekimine başvurulmalıdır. Bu fonksiyonu hem karşıya bakarken hem de yatay ve dikey eksenlerde de gözlenmelidir. Aile fotoğraflarında göz bebeklerinde izlenebilen kırmızı yansıma her iki gözde de simetrik olmalıdır.

moi çocuk: Göz tembelliği nedir?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Göz tembelliği; gözün ihtiyacı olan optik düzeltme yapılmış olmasına rağmen gözlerden çoğunlukla birisinin veya nadiren her ikisinin de % 100 görme kapasitesine ulaşamaması durumudur. En sık nedeni iki göz arasındaki önemli optik güç farkıdır. Beyin daha kolay gören gözü benimserken bulanık görüntünün geldiği göze ait beyin hücrelerini baskılar ve sayılarının azalmasına yol açar. Bunun dışında şaşılık, katarakt, göz tansiyonu, kapak düşüklüğü, gözlerin sallanması (nistagmus), retina ve optik sinir hastalıkları da görme tembelliğine neden olabilmektedir.

moi çocuk: Göz tembelliğinde kaybedilen görme, geri kazanılabilir mi?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Beyin henüz gelişimini sürdürürken göz tembelliği saptanıp erken müdahale edilebilirse görme tekrar kazanılabilir. Bu amaçla çocukluk çağında tarama programları yürütülmektedir. Görme tembelliğine ne kadar erken müdahale edilirse o kadar hızlı başarı elde edilebilmektedir. Ancak genç  erişkin çağına kadar böyle bir tedavi olma şansı bulamamış kişilere de tedavi denenebilir. Böyle gecikmiş olgularda dikkat edilmesi gereken en önemli özellik kişide küçük açılı gizli bir şaşılık bulunmamasıdır. Aksi halde göz tembelliği tedavisi çift görmeyle sonuçlanabilir.

moi çocuk: Gelişim çağında gözlük kullanan çocukların aileleri, gözlük seçerken nelere dikkat etmelidirler?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Gözlük seçiminde dikkat edilmesi gereken noktalar;

1. Göz bebekleri gözlük camının hem yatay hem dikey eksende ortasına denk gelmelidir.

2. Çocuklar boylarının kısa olması nedeni ile  çoğunlukla yukarı doğru bakarlar. Bu nedenle çerçevenin üst kenarı kaşı da içerecek şekilde yukarıdan başlamalıdır. Bu amaçla dikdörtgen değil yuvarlak formda çerçeveler tercih edilmelidir.

3. Çerçeve alanı tüm görme alanını kapsayacak kadar geniş olmalıdır.

4. Travmalardan göz küresini koruyabilecek kadar dayanıklı ve esnek  malzemeden üretilmelidir.

5. Çocukların burun kemiği henüz gelişmemiş olduğu için gözlükler genellikle elastik bir bantla kafaya çepeçevre tutturulmaktadır. Bu durumda gözlük camının kirpiklere temas etmesini ve korneaya gereksiz yere çok yakın durmasını önlemek için çerçevede burun braketi bulunmalıdır. Bu tür braketler aynı zamanda çerçevenin aşağı doğru kaymasını da önler.

6. Travmadan korunabilmek için darbeye dayanıklı ve kırıldığında dağılmayan cam seçilmelidir.

moi çocuk: Son olarak günümüzde çocukların ellerinden düşürmedikleri tablet, telefon ve televizyonun göz sağlığı ve gelişimi açısından zararı var mıdır nelerdir?

Prof. Dr. E. Cumhur Şener: Çocuklar bilişim ve iletişim araçlarını kullanırken temelde iki unsur göz ve görme sağlığını etkileyebilmektedir. Bunlardan birincisi ve en etkili olanı özellikle yakın mesafeden yapılan uygulamalarda akomodasyon adı verilen uyum refleksinin aşırı uyarılmasıdır. Bu uyum refleksi uzun dönemde çocuklarda miyopik kırma kusurunun gelişmesine ve hızlı artmasına ayrıca şaşılık gelişimine zemin hazırlayabilmektedir. Bahsedilen iletişim araçların ikinci yan etkisi göze gelen aşırı ışıma ve manyetik radyasyondur. Bu sakıncalardan koruyabilmek için çocukların ve gençlerin bu cihazlarda geçirdikleri sürenin ve bilgisayar oyunlarının mümkün olduğu kadar kısıtlanması gereklidir. Bu amaçla özellikle daha küçük detaylı ve yakın mesafede hedef oluşturması nedeniyle cep telefonu veya tablet bilgisayarlardan video ve film izlenmemeli, bilgisayar oyunları ise izleme mesafesini artırmak amacıyla mümkünse uzaktaki televizyon ünitesine aktarılmalıdır. Çocuklar ve gençler arasında artık salgın haline gelmekte olan miyopik kırma kusurunun sınırlanabilmesi için gençlerin uzak mesafelere  bakmasını sağlayacak olan dış ortam veya kötü hava koşullarında ise en azından kapalı spor salonu aktivitelerine yönlendirilmelidir.

moi çocuk: Vakit ayırdığınız ve okuyucularımıza faydalı bilgiler verdiğiniz için çok teşekkürler…

Röportaj: Ayşe Özay Ekmekçi

PROF. DR. E. CUMHUR ŞENER Türk Eğitim Derneği Ankara Koleji’ni ve Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni bitirdi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları Bölümü’nde uzmanlık eğitimini 1991’de tamamladı. Aynı hastanede 1995’te doçent, 2002’de profesör oldu. 1993’de Hollanda Göz Araştırmaları Enstitüsü’nde, 1994’de Johns Hopkins Üniversitesi Wilmer Göz Enstitüsü’nde çalıştı. 2002’de Hindistan’da ORBIS projesinde Çocuk Göz Hastalıkları ve Şaşılık Programı’nda davetli eğitmen olarak görev aldı. 2008’de Bakü, Azerbeycan’da CELAMIG göz kliniğinde Şaşılık ve Çocuk Göz Hastalıkları Bölümü’nü kurdu.    Türk Oftalmoloji Derneği, American Academy of Pediatric Ophthalmology and Strabismus, European Strabismus Association ve American Academy of Cataract and Refractive Surgery üyesidir. 2003-2008 senelerinde Türk Oftalmoloji Derneği Şaşılık Birimi Sekreterliğini, 2009-2010’da aynı birimin Başkanlığını yürütmüştür.